Wat zijn zonnevlekken?

Wat zijn zonnevlekken?

Misschien heb je er ooit al wel eens van gehoord: zonnevlekken. ‘Kleine’ plekjes op de Zon die ietsje koeler zijn dan elders op het oppervlak van de Zon. Hoe ontstaan ze? En waarom moeten we ze in de gaten houden?

Magneetvelden

Waarschijnlijk weet je wel wat een magneet is. Het kan bijvoorbeeld een staaf zijn, met een Noord- en Zuidpool. Als je ijzervijlsel op de magneet gooit, gaat het meeste op de polen zitten. Een beetje van het ijzervijlsel volgt bepaalde lijnen: veldlijnen, ofwel magnetische veldlijnen, omdat het om magneten gaat (er zijn ook elektrische veldlijnen voor elektrische velden). Het resultaat is de onderstaande afbeelding:

IJzervijlsel op een magneet

De Zon is simpel gezegd een hete bal met gas dat om zijn as draait. Hierdoor is de Zon ook een magneet, niet heel veel anders dan de afbeelding hierboven. Als je de veldlijnen van de Zon zou tekenen, zou dat er ongeveer zo uitzien:

Veldlijnen van de Zon

Convectiezone

Net onder het oppervlak van de Zon zit de zogenoemde convectiezone. De convectiezone is een gebied in de Zon waar warmte van binnen naar buiten wordt getransporteerd. Onderaan heb je hete ‘klodders’ gas die door de hitte naar boven worden geduwd. Eenmaal bovenaan geven ze hun warmte aan het oppervlak en zakken dan weer terug naar beneden. Daar worden ze weer warm, etcetera.

Je krijgt bepaalde cellen van gas die steeds op en neer bewegen, zoals op de afbeelding hieronder.

De binnenkant van de Zon

Zonnevlekken

De convectiezone bestaat dus uit gebieden waar gas op en neer stroomt. Die gebieden heten convectiecellen en zijn van binnen naar buiten gericht. De Zon draait om haar as, dus de cellen draaien mee. Echter kan het zijn dat een cel tijdelijk net iets sneller of net iets langzamer draait dan de rest van de Zon. Daardoor worden de magneetvelden verstoord. Het echte magneetveld van de Zon ziet er dan ook zo uit:

Magneetveld van de Zon

Er zijn overal ‘knotjes’ van magneetlijnen te zien. Daar is het magneetveld zo sterk, dat het oppervlak wordt weggeduwd. Waar eerst oppervlak zat, zit nu niks meer. Daar is het dus koeler. Deze plekken worden zonnevlekken genoemd.

Zonnecyclus

Elke 11 jaar bereikt de Zon een bepaald maximum. Dan heeft ze veel meer zonnevlekken dan normaal. 5,5 jaar later is er weer een minimum, dan zijn er nauwelijks tot geen zonnevlekken te zien.

Zonnevlekken zijn de oorzaak van zonnevlammen, en die kunnen gevaarlijk zijn. Een heftige zonnevlam die op de Aarde afkomt kan satellieten kapot maken en zelfs elektriciteitsnetwerken op aarde platleggen. Dit is in de jaren 90 van de vorige eeuw gebeurt in Canada. Het is daarom belangrijk dat we goed in de gaten houden waar de zonnevlekken zich bevinden.

Luc Hendriks's afbeelding

Over Luc Hendriks

Nijmegen http://www.heel.al

Reacties